Wednesday, 7 September 2016

ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ

ਲਿਖਣ ਦੇ ਕਈ ਤਰੀਕੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਨਵਾਂ ਉੱਠਿਆ ਲੇਖਕ ਪਹਿਲਾੰ ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਦਾਜ ਦੱਪਾ, ਨਸ਼ਿਆੰ ਆਦਿ ਬਾਰੇ ਲਿਖਦਾ। ਏਹੇ ਜਾ ਮਟੀਰੀਅਲ ਅਖਬਾਰਾੰ 'ਚ ਛਪਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀੰ ਛੱਡ ਸਕਦਾ।
ਹੱਛਾ ਓਦੂੰ ਬਾਅਦ ਆਉੰਦੀ ਆ ਮੇਰੇ ਤੇਰੇ ਅਰਗੀ ਲਗੜ ਦੁਗੜ ਜੰਤਾ। ਫੀਲਿੰਗ ਛਕੀ, ਸਟੇਟਸ ਪਾਇਆ। ਸੈੰਕੜੇ ਲਾਇਕ, ਪੰਜਾਹ ਕਮਿੰਟ, ਵੀਹ ਸ਼ੇਅਰ, ਬੱਲਾ ਬੱਲਾ ਬੱਲਾ ਫਲਾਣਾ ਬੜਾ ਸਿਰਾ ਲਿਖਦਾ। ਦੂਏ ਦਿਨ ਹੋਰ ਸਟੇਟਸ। ਏਹ ਚੀਜ਼ਾੰ ਵੀ ਮੌਸਮੀ ਹੁੰਦੀਆੰ। ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇੰ ਬਾਅਦ ਚੇਤਿਓੰ ਨਿਕਲ ਸਕਦੀਆੰ। 
ਅਸਲੀ ਲਿਖਣਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਬਾਰੇ ਡੂੰਘੀ ਜਾੰਚ ਕਰਨੀ। ਪੜ੍ਹਨਾ, ਮੱਥਾ ਮਾਰਨਾ, ਥਾਵਾੰ ਤੇ ਜਾਣਾ, ਕਈ ਸਾਲ ਮਿਹਨਤ ਕਰਕੇ ਨਾਵਲ ਲਿਖਣਾ, ਫੇਰ ਛਾਪਣਾ। ਫੇਰ ਲੋਕਾੰ ਦੇ ਦਿਲਾੰ 'ਚ ਵੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। 
ਅਸਲ ਗੱਲ ਤੇ ਆਉਣਾ ਹੁਣ। ਸਿਰਮੌਰ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ। 
ਜਿਹੜੇ ਭੈਣ ਭਾਈ PSEB 'ਚੋੰ ਪੜ੍ਹੇ ਨੇ ਓਹ ਨੱਥੇ, ਜਗਨੇ, ਦੀਨੇ ਨੂੰ ਨਹੀੰ ਭੁੱਲ ਸਕਦੇ। ਗੁਰਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਹੋਣਾੰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਵਾਹ ਓਦੋੰ ਪੈੰਦਾ ਜਦੋੰ ਦਸਵੀੰ ਜਮਾਤ 'ਚ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਪਹੁ ਫੁਟਾਲੇ ਤੋੰ ਪਹਿਲਾੰ' ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਨਰਮੇ, ਕਪਾਹਾੰ, ਕੱਚੇ ਪਹੇ, ਛਿੜਕੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੋ, ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਚਿਣਗ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਸਾਰਾ ਕੁਝ ਓਹ ਨਾਵਲ 'ਚ ਹੈਗਾ। ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਬਾਈ ਜਗਸੀਰ, ਆਹਣ । ਉੱਤਲੇ ਲੈਵਲ ਦੀਆੰ ਗੱਲਾੰ। ਕਾੰਟ ਐਕਸਪੇਨ ਜਰ।
ਕਿਤਾਬ ਓਹੀ ਹੁੰਦੀ ਆ ਜੀਹਨੂੰ ਪੜ੍ਹਦਿਆੰ ਬੰਦਾ ਐਨਾ ਖੁੱਭਜੇ ਬੀ ਕੋਲ ਪਈ ਚਾਹ ਤੇ ਮਲਾਈ ਆਜੇ। ਪਰ੍ਹੇ ਤੋੰ ਪਰ੍ਹੇ ਸਾਹਿਤ ਪਿਆ। 
ਬਾਬੇ ਗੁਰਦਿਆਲ ਹੋਣਾੰ ਦਾ ਘਾਟਾ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ। ਪਰ 'ਜੋ ਉਪਜਹਿ ਸੋ ਬਿਨਸਿ ਹੈ'। ਓਹਨ੍ਹਾੰ ਦੀ ਮੌਤ ਦੇ ਦਿਨ ਤੋੰ ਲਾਕੇ, ਉਹਨ੍ਹਾੰ ਬਾਰੇ  ਰੋਜ਼ ਅਖਬਾਰਾੰ 'ਚ ਦੋ ਤਿੰਨ ਲੇਖ ਛਪਦੇ ਨੇ। 
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ 'ਚ ਬਹੁਤ ਤਕੜਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਕੇ ਤੁਰ ਗਿਆ ਬਾਬਾ। ਲਿਖਤਾੰ ਜਿਓਦੀਆੰ ਰਹਿਣਗੀਆੰ॥ ਹੋਰ ਚਾਲੀ ਸਾਲਾੰ ਨੂੰ ਜਦੋੰ ਜਵਾਨ ਹੋਇਆ ਨਿਆਣਾ ਪੰਜਾਬੀ ਕਿਤਾਬ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰੂ ਤਾੰ ਦਾਦਾ ਆਖੂ,"ਮਿੱਠਿਆ ਮੜ੍ਹੀ ਦਾ ਦੀਵਾ ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹੀੰ".....ਘੁੱਦਾ

ਕੁੜੀਆੰ

ਜਦੋੰ ਕੋਈ ਗੱਲ ਵਾਰ ਵਾਰ ਰਪੀਟ ਹੁੰਦੀ ਰਹੇ ਤਾੰ ਓਹ ਗੱਲ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਗਵਾ ਲੈੰਦੀ ਆ। ਧੀਆੰ, ਭੈਣਾੰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਆੰ, ਤੇਰੀਆੰ ਕੀ ਤੇ ਸਾਡੀਆੰ ਕੀ।
ਪਿਛਲੇ ਵਾਹਵਾ ਸਮੇੰ ਤੋੰ ਮੁਲਖ ਨੇ ਇੱਕੋ ਰੱਟਾ ਲਾਇਆ ਬਾ, ਹਾਏ ਓਏ ਲੋਕੋ ਕੁੜੀਆੰ ਮਾਰਤੀਆੰ। ਗੀਤ, ਕਵਿਤਾ, ਗਜ਼ਲਾੰ, ਕਾਨਫਰੰਸਾੰ, ਸੈਮੀਨਾਰ, ਸੌ ਕੁਛ ਹੁੰਦਾ ਏਹਦੇ ਬਾਬਤ। 
ਲੇਖਕ ਲੂਖਕ ਜੇ ਫੀਲਿੰਗ ਬਾਹਲੀ ਛਕਦੇ ਆ। ਆਵਦੇ ਲੇਖਾੰ ਨੂੰ ਭਾਰਾ ਕਰਨ ਖਾਤਰ "ਪੈਰ ਦੀ ਜੁੱਤੀ" ਮਰਦ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਮਾਜ'  ਅਰਗੀਆੰ ਜ਼ਦਖਦੀਆੰ ਜੀਆੰ ਗੱਲਾੰ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲੈੰਦੇ ਨੇ। 
ਅਸਲ 'ਚ ਐਹੇ ਜਾ ਕੁਛ ਨਹੀੰ। ਹਰੇਕ ਘਰੇ, ਘਰ ਦਿਆੰ ਕੰਮਾੰ 'ਚ ਸਾਰੀਆੰ ਬੁੜ੍ਹੀਆੰ ਕੁੜੀਆੰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲਈ ਜਾੰਦੀ ਆ। ਸਵਾ ਅਰਬ ਮੁਲਖ ਦਾ ਨੱਕ ਰੱਖਆ ਕੁੜੀਆੰ ਨੇ, ਦੋ ਮੈਡਲ ਸਿੱਟਲੇ।
ਕੋਈ ਕੁੜੀ ਚੰਗੀ ਮੱਲ ਮਾਰਜੇ ਤਾੰ ਗੱਲਾੰ ਹੁੰਦੀਆੰ," ਦੇਖ ਫਲਾਣੀ ਕੁੜੀ ਵੀ ਮੈਡਲ ਜਿੱਤਗੀ, ਫਲਾਣੀ ਕੁੜੀ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਸਾਰਿਆੰ ਤੋੰ ਵੱਧ ਨੰਬਰ ਲੈਗੀ। 'ਵੀ' ਸ਼ਬਦ ਇਓੰ ਵਰਤਣਗੇ ਜਿਮੇੰ ਕੁੜੀ ਹੋਣਾੰ ਅਪਾਹਜ ਪੁਣਾ ਹੁੰਦਾ।
ਦਮ ਸੀਗਾ ਅਗਲੀ 'ਚ ਤਾੰਹੀ ਜਿੱਤੀ ਆ।
ਓਹ ਸਮੇੰ ਲੱਦਗੇ ਜਦੋੰ ਬੇਬੇ ਅਰਗੀਆੰ ਮੁੁੰਡਿਆੰ ਨੂੰ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਕੋਲ ਬਹਾ ਕੇ, ਫੁੱਲੀ ਰੋਟੀ ਦੀ ਤਹਿ ਪਾੜਕੇ ਵਿੱਚ ਮਖਣੀ ਭਰਕੇ ਖਵਾਉੰਦੀਆੰ ਸੀ ਤੇ ਦੂਏ ਪਾਸੇ ਕੁੜੀਆੰ ਤੋੰ ਕੱਲਾ ਗੋਹਾ ਈ ਸਿਟਾਈ ਜਾੰਦੀਆੰ ਸੀ। ਹੁਣ ਹਰਿੱਕ ਮਾੰ ਪਿਓ ਕੁੜੀਆੰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਵੱਜੋੰ ਦਿੰਦਾ। ਸਾਡੇ ਦੇਖਣ ਦੀ ਗੱਲ ਆ, ਸਾਡੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਚੀਜ਼ ਪਹਿਲਾੰ ਮਿਲਦੀ ਸੀ ਤੇ ਸਾਨੂੰ ਬਾਅਦ 'ਚ । ਸਾਡੇਆਲੇ ਨਿੱਕੇ ਦੇ ਤਾੰ ਤੜਕੇ ਨਰਣੇ ਕਾਲਜੇ ਈ ਦੋ ਤਿੰਨ ਲਫੇੜੇ ਧਰ ਦਿੰਦੇ ਸੀ ਬੀ ਚੱਲ ਆਥਣ ਤੀਕ ਊੰ ਵੀ ਏਹਨੂੰ ਲੋੜ ਤਾੰ ਪਊ ਪਊ ।
ਜੇ ਕੋਈ ਬਾਹਲੀ ਈ ਗਰਕੀ ਸੋਚ ਦਾ ਬੰਦਾ ਆ ਫੇਰ ਤਾੰ ਕੀ ਕਹਿਣਾ, ਨਹੀੰ ਹਰੇਕ ਜੋੜੇ ਦੀ ਏਹੀ ਸੋਚ ਹੁੰਦੀ ਆ ਬੀ ਸਾਡੇ ਇੱਕ ਧੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇ।
ਨਾਏ ਹੋਰ ਦੇਖ, ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਕੁੜੀ ਜੰਮੇ ਤਾੰ ਬੰਦੇ ਕਦੇ ਮਾੜਾ ਨਈੰ ਕਹਿੰਦੇ ਸਗਮਾੰ ਬੁੜ੍ਹੀਆੰ ਕਰੀ ਜਾੰਦੀਆੰ ਹੁੰਦੀਆੰ," ਲੈ ਕੁੜੇ ਵੱਡਾ ਪਰੇਸ਼ਨ ਹੋਗਿਆ ਕੁੜੀ ਦਾ, ਚਲ ਮਹਾਰਾਜ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਈ ਦੇ ਦੇਦਾੰ"। ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਪਤਾ ਨਹੀੰ ਕੀ ਰੌਕ ਜੰਮਣ ਨੂੰ ਫਿਰਦੀਆੰ।
ਗੱਲ ਮੁੱਕੀ ਰਾੰਦ ਗਈ, ਗੱਲ ਦਾ ਕਨਕਲੂਜ਼ਨ ਏਹੀ ਆ ਕਿ ਕੁੜੀਆੰ ਵਿਚਾਰੀਆੰ ਨਹੀੰ, ਏਹਨਾੰ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਮੇਰੀ ਹਮਦਰਦੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀੰ। ਦੇਅ 
ਆਰ ਸੈਲਫ ਰਸਪੈਕਟੈੱਡ। ਬਾਕੀ 'ਸੋ ਕਿਓ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨੁ' ।ਗੁਰੂ ਸਾਬ੍ਹ ਨੇ ਇੱਕੋ ਵਾਕ 'ਚ ਬਹੁਤ ਤਕੜੀ ਗੱਲ ਆਖਤੀ ਸੀ.....ਘੁੱਦਾ
 

ਵੋਟਾੰ 2016

ਓਹੀ ਕਹੀ ਤੇ ਓਹੀ ਕਵਾਹੜੀ। ਵੋਟਾੰ 'ਚ ਚਾਰ ਪੰਜ ਮਹੀਨੇ ਪਏ ਨੇ ਤੇ ਖਬਰਾੰ ਆਉਣ ਵੀ ਲੱਗਪੀਆੰ ਬੀ ਅੱਡੋ ਅੱਡੀ ਪਾਲਟੀਆੰ ਦੇ ਬੰਦੇ ਲੜਪੇ। ਕਾਪੇ ਚੱਲ, ਕੁਰਸੀਆੰ ਮਾਰ, ਪੱਗਾੰ ਲਾਹ ਬੁਰੇ ਹਾਲ। ਜੰਤਾ ਖਫੇਖੂਣ ਹੋਣ ਵੀ ਲੱਗਪੀ। ਪਿਛਲੀ ਆਰੀ ਵੀ ਆਹੀ ਕੁਛ ਸੀ। 
ਹੁਣ ਗੱਲ ਸੁਣ।
ਕਿਸੇ ਦੇ ਪਿਓ ਦਾਦੇ ਨੂੰ ਘਰੇ ਪਏ ਨੂੰ ਚਾਣਚੱਕ 'ਟੈਕ ਹੋਜੇ ਤਾੰ ਲੇਰਾੰ ਛੱਡਦੀ ਬੁੜ੍ਹੀ ਭੱਜਕੇ ਗਵਾੰਢੀਆੰ ਘਰੇ ਵੱਜਦੀ ਆ," ਵੇ ਜੱਗਿਆ ਤੇਰੇ ਤਾਏ ਨੂੰ ਵੇਖੀੰ ਵੇ ਕੀ ਹੋਗਿਆ, ਭੱਜੀੰ ਵੇ, ਮੈਨੂੰ ਤਾੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈਨੀ.....ਹਾਏ..ਏ..ਏ।
ਜੱਗਾ ਢੋਲਾੰ ਆਲੇ ਅੰਦਰੋੰ 'ਛਾੜ ਲਾਹਕੇ ਜਿੱਨ ਦਾ ਸੈਲਫ ਮਾਰਕੇ, ਤਾਏ ਨੁੰ ਲੱਦਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵੱਜਦਾ।
ਫੇਰ ਕੋਈ ਖੇਤੋੰ ,ਕੋਈ ਕਿਤੋੰ ,ਕੋਈ ਕਿਤੋੰ ਮੋਟਰਸੈਕਲਾੰ ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਦੇ ਨੇ ਮਗਰੇ। ਖੌਰੂ ਪੈੰਦਾ ,"ਬਾਪੂ ਨੂ ਕੀ ਹੋਗਿਆ, ਤਾਏ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਗਿਆ, ਹੁਣ ਠੀਕ ਆ?
ਢਾਈ ਸੌ ਮੰਗੇ ਤੋੰ ਡੂਢ ਸੌ 'ਚ ਖਰੀਦੇ ਠਿੱਬੇ ਜੇ  ਛਿੱਤਰਾੰ ਨਾਲ ਪੇੰਡੂੰ ਜਟੌੜ੍ਹ ਹਸਪਤਾਲ ਦੀ ਫਰਸ਼ ਤੇ ਲੱਗੀਆੰ ਕਜਾਰੀਆ ਦੀਆੰ ਟਾਇਲਾੰ ਦੀ ਹਿੱਕ ਲਤੜਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।
ਨਰਸਾੰ ਆਖਦੀਆੰ,"ਪਲੀਜ਼ ਰਸ਼ ਨਾ ਕਰੋ, ਪੇਸ਼ੈਟ ਨੂੰ ਸਫੋਕੇਸ਼ਨ ਹੁੰਦੀ ਆ"॥
ਕਰਦੇ ਤਾੰ ਠਿੱਠ ਈ ਆ, ਪਰ ਕਰਿਆ ਕੀ ਜਾਵੇ ਪਿਆਰ ਈ ਬਾਹਲਾ। ਡਾਕਟਰ ਆਖਦਾ ਐੰਮਰਜੈੰਸੀ ਅਪਰੇਸ਼ਨ ਹੋਊ, ਡੂਢ ਲੱਖ ਲੱਗੂ। ਦੋ ਲੱਖ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਨਵੀੰ ਬੰਨ੍ਹਾਈ ਲਿਮਟ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਕੇ ਕੋਈ ਫੇਰ ਬੋਲਦਾ," ਰਪਈਆ ਭਮਾੰ ਦੋ ਲੱਖ ਲੱਗਜੇ ਪਰ ਬੰਦਾ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਐੰ ਸਮਝਲਾੰਗੇ ਨਰਮਾ ਫੇਰ ਮੱਚ ਗਿਆ।" 
ਗੱਲ ਕਹਿਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਏਹੀ ਆ ਥੋਡੇ ਦੁਖਦੇ ਸੁਖਦੇ ਥੋਡੇ ਭਰੱਪੇ ਭਾਈਚਾਰੇ, ਯਾਰਾੰ ਬੇਲੀਆੰ ਨੇ ਹੀ ਥੋਡੇ ਕੰਮ ਆਉਣਾ। ਕਦੇ ਬਾਦਲ, ਕੈਪਟਨ ਤੇ ਕੇਜਰੀਵਾਲ ਨੇ ਨਈੰ ਆਓਣਾ। ਨੱਕਾ ਯਾਹੁਣ ਵੋਟਾੰ ਜਰ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਪਾਓ ਪਰ ਲੜਾ ਲੜਾਈਆੰ ਤੋੰ ਪਾਸੇ ਰਿਹੋ...ਨਾਏ ਬਾਕੀ ਤੁਸੀੰ ਮੇੇੇਰੇ ਤੋੰ ਸਿਆਣੇ ਓੰ, ਆਪਾੰ ਏਹੀ ਕੱਢਿਆ ਏ ਤੱਤ ਜੀ.....ਘੁੱਦਾ

ਮਾਂ ਨੂੰ

ਮੈਂ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ,
ਕਿ ਮੈਂ ਕਦ ਜਨਮਿਆ ਸੀ,
ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ 10 ਪੋਹ ਨੂੰ,
ਤੇ ਮੈਂ ਕੈਲੰਡਰ ਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ
ਤਾਰੀਕ ਲੱਭਣ ਲੱਗ ਪਿਆ,
ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ
ਮੇਰੇ ਕਿਹੜੇ ਰੰਗ ਦੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਏ ਸੀ,
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ 'ਸੁਰਮੇ ਰੰਗੇ'
ਤੇ ਮੈਂ 'ਕਲਰ ਚਾਟ' ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ,
ਮੈਂ ਪੁਛਿਆ ਮੇਰਾ ਪਹਿਲਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਸੀ,
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਹਾਂ ਪੁੱਤ "ਛਟੀ (ਧਮਾਨ) ਕੀਤੀ ਸੀ",
ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿੰਨੇ ਕੁ ਲੋਕ ਆਏ ਸੀ,
ਉਸਨੇ ਕਿਹਾ ਪਤਿਓਰਿਆਂ ਪਤੀਸਾਂ ਤੱਕ ਸਭ ਆਏ ਸੀ,
ਤੇ ਮੈਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲ 'ਚ ਉਲਝ ਗਿਆ
ਮੈਂ ਮੁੜ ਕੋਈ ਸਵਾਲ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ,
ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਕਿ
ਮਾਂ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਅਨਪੜ੍ਹ ਹਾਂ......ਘੁੱਦਾ

Wednesday, 3 August 2016

ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਬ

ਮੈਨੂੰ ਨੀੰ ਲੱਗਦਾ ਬੀ ਕੋਈ ਐਹੇ ਜਾ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਬਸ਼ਿੰਦਾ ਹੋਊਗਾ ਜੀਹਨੇ ਕਦੇ ਹਰਮੰਦਰ ਸਾਹਬ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕੀਤੇ ਹੋਣ। ਮੋਟੀ ਜੀ ਗੱਲ ਲੈਲੋ, ਜਦੋੰ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬੀ ਬੰਦਾ ਰੁੱਸਕੇ ਘਰੋੰ ਨਿੱਕਲਜੇ ਤਾੰ ਵੱਧ ਤੋੰ ਵੱਧ ਕਿਸੇ ਸਕੀਰੀ 'ਚ ਬਗ ਜਾੰਦਾ ਤੇ ਜੇ ਫੇਰ ਵੀ ਨਾ ਥਿਆਵੇ ਫੇਰ ਓਹ ਹਰਮੰਦਰ ਸੈਹਬੋੰ ਈ ਥਿਆਉੰਦਾ। ਦੂਜੀ ਠੋਹੀ ਆ, ਆਪਣਾ ਦੂਜਾ ਘਰ ਆ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਬ। 
ਨਿੱਕੇ ਲੈਵਲ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾੰ। ਓਹਨ੍ਹਾੰ ਫੇਰੇਦੇਣਿਆੰ ਨੇ ਕਿਵੇੰ ਸੋਚ ਲਿਆ ਬੀ ਅਸੀੰ ਐਡੇ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਾੰਗੇ ਤੇ ਲੋਕ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਭੁੱਲ ਜਾਣਗੇ।
ਐਹੋ ਜੇ ਸਾਕੇ ਚੇਤੇ ਰੱਖਣ ਖਾਤਰ ਸ਼ੰਖਪੁਸ਼ਪੀਆੰ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀੰ। ਮੈੰ ਤੂੰ ਨੱਬੇ ਦੇ ਜੰਮੇੰ ਆੰ, ਛੀ ਸਾਲ ਬਾਅਦ। 
ਜੇਹੜਾ ਅੱਜ ਜਵਾਕ ਜੰਮੂ, ਵੱਡਾ ਹੋਕੇ ਓਹ ਵੀ ਓਨੀ ਪੀੜ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰੂ। ਏਹ ਕਸਕ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦਰ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੁਰਦੀ ਰਹੂ। ਸਬੂਤ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ, ਹਰਿੱਕ ਸਾਲ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਬ ਤੇ ਛੇ ਜੂਨ ਨੂੰ ਇਕੱਠ ਵਧ ਰਿਹਾ।
ਹੁਣ ਫੇਸਬੁੱਕ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਚੌਰਾਸੀ ਸੰਬੰਧੀ ਕਵਿਤਾਵਾੰ, ਫੋਟਮਾੰ ਨਾਲ ਡੱਟੀ ਬੀ ਆ। 
ਤੜਕੇ ਦੇ ਕੰਮਾੰ ਕਾਰਾੰ 'ਚ ਫਿਰਦੇ ਸੀ ਪਰ ਸੁਤਾ ਅਕਾਲ ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਬ ਵੱਲ ਸੀ ਬੀ ਸੁੱਖ ਰਹੇ। ਅੱਜ ਬਾਜੇਖਾਨੇ ਚੌੰਕ 'ਚ ਲੱਗੀ ਛਬੀਲ ਤੇ ਲੱਗੇ ਸਪੀਕਰ ਤੇ ਧਰਮਕੀ ਗੀਤ ਵੱਜ ਰਿਹਾ ਸੀ 'ਸਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਝੂਲਦੇ ਰਹਿਣੇ ਪੰਥ ਪਿਆਰੇ ਦੇ। ਚਿੱਤ ਰਾਜ਼ੀ ਹੋਗਿਆ ਸੁਣਕੇ। ਏਹ ਨਈੰ ਲਈਦੇ.....ਘੁੱਦਾ

ਚਿੱਲ

ਸਾਡੇਆਲੇ ਨਿੱਕੇ ਨੇ ਬੀ ਟੈੱਕ ਕਰੀ ਬਠਿੰਡਿਓੰ, ਦਿਓਣ ਆਲੇ ਕਾਲਜ 'ਚੋੰ। ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲਾਸ਼ਟ ਸਮੈਸਟਰ ਦੀ ਟਰੇਨਿੰਗ ਈ ਹੁੰਦੀ ਆ। ਨਿੱਕਾ ਤਾਏ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਅਕੇ ਮੈੰ ਤਾੰ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਟਰੇਨਿੰਗ ਲਵਾਊੰ। ਤਾਇਆ ਸਾਡੇ ਨਾੲੋੰ, ਏਹਦਾ ਕਰਦਾ ਵੀ ਬਾਹਲਾ। ਤਾਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਏਥੇ ਤਾੰ 'ੜਾੰਦੇ ਈ ਲੱਦੀਦੇ ਆ, ਤੂੰ ਬਗਜਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਬਾਗਿਆ ਭਰਾਬਾ।
ਛੇ ਮਹੀਨੇ ਟੱਪੇ, ਅੱਠ ਟੱਪੇ, ਸਾਲ ਈ ਨੰਘ ਗਿਆ ਨਿੱਕਾ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹੋੰ ਮੁੜੇ ਈ ਨਾ। ਊੰ ਬਿੱਚਦੀ ਮਿਲਜਿਆ ਕਰੇ।
ਤਾਇਆ ਫੂਨ ਕਰਿਆ ਕਰੇ ਬੀ ਨਿੱਕਿਆ ਕਿਮੇੰ ਆੰ? ਏਹ ਮੂਹਰੋੰ ਆਖਿਆ ਕਰੇ ਵਧੀਆ ਤਾਇਆ, ਚਿੱਲ ਕਰਦੇ ਆੰ ਪੂਰਾ। ਜਦੋੰ ਤਾਇਆ ਫੂਨ ਕਰਿਆ ਕਰੇ ਨਿੱਕਾ ਮੂਹਰੋੰ ਆਖਿਆ ਕਰੇ ਚਿੱਲ ਕਰੀ ਜਾਣੇੰ ਆਂ। 
ਤਾਏ ਦੇ ਚਿੱਤ 'ਚ ਬੱਜੀ ਬੀ ਚਿੱਲ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਨੂਕਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੋਊ। ਮੁਲਖ ਤਾਏ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ ਕਰੇ ਬੀ ਨਿੱਕਾ ਕੀ ਕਰਦਾ। ਤਾਇਆ ਆਖਿਆ ਕਰੇ ਮੁੰਡਾ ਸਿੱਟ ਆ ਆਪਣਾ  , ਮਿਹਨਤੀ ਆ ਨਿੱਕਾ ਚਿੱਲ ਈ ਕਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ। ਪਿੰਡ 'ਚ ਫੁੱਲ ਚਰਚਾ। ਬੁੜ੍ਹੀਆੰ ਆਵਦੇ ਜਵਾਕਾੰ ਨੂੰ ਲੜਿਆ ਕਰਨ ," ਵੇ ਕੰਮ ਧੰਦਾ ਕਰਲੋ ਕੋਈ, ਦਰਸ਼ਨ ਕੇ ਮੁੰਡੇ ਤੋੰ ਸਿੱਖਲੋ ਕੁਸ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਚਿੱਲ ਕਰਦਾ ਪੌਣਾ ਜਾ"।
ਤਾਏ ਨੇ ਬਾਬੇ ਦੀ ਸਮਾਧ ਤੇ ਲੱਡੂ ਸੁੱਖੇ ਸੀ ਬੀ ਨਿੱਕਾ ਸਿੱਟ ਹੋਜੇ। ਤਾਇਆ ਲੱਡੂ ਵੰਡਦਾ ਫਿਰੇ ਮੂਹਰੋੰ ਮਾਹਟਰ ਟੱਕਰ ਗਿਆ। ਕਹਿੰਦਾ ਦਰਸ਼ਨਾ ਲੱਡੂ ਕਾਹਦੇ ਆ। ਤਾਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਮੁੰਡਾ ਚਿੱਲ ਕਰਨ ਲਾਪਿਆ ਆਪਣਾ ਚੰਦੀਗੜ੍ਹ। ਮਾਹਟਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਬੀ ਬੁੱਲ੍ਹੇ ਲੁੱਟਦਾ ਵਿਹਲਾ, ਤਾੰਹੀ ਚਿੱਲ ਕਰਦਾ।
ਤਾਇਆ ਗਰਮੀ ਖਾਗਿਆ। ਦੂਏ ਦਿਨ ਪਿੰਡੋੰ ਸਵਾ ਛੀ ਆਲੀ ਬੱਸ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਠੂਹ ਵੱਜਿਆ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ। ਤਾਏ ਕੋਲ ਡਰਿੱਸ ਸੀਗਾ ਏਹਦਾ। ਤਾਇਆ ਅਰਲਾਸੇਟ ਈ ਬਾਗਿਆ ਏਹਦੇ ਕਮਰੇ 'ਚ। ਗਾਹਾੰ ਜਾੰਦਿਆੰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਨਿੱਕੀਆੰ ਨਿੱਕੇ ਤਾਸ਼ ਖੇਡੀ ਜਾਣ, ਬਿੱਚੀ ਸਾਡੇਆਲਾ। ਨਿੱਕਾ ਦਹਿਲ ਗਿਆ ਬੀ ਅਜੀਤ ਰੋਡ ਤੇ ਭੂੰਗ ਆਲਾ ਟਰਾਲਾ ਕਿਮੇੰ ਆਗਿਆ। ਹਾਅਅਅ ਕੀ ਨਿੱਕਾ ਭੱਜਣ ਲੱਗਾ ਤੇ ਤਾਏ ਨੇ ਮੁਰਚਾ ਫੜ੍ਹਕੇ ਬਿੱਡਾੰ ਤੇ ਸਿੱਟ ਲਿਆ ਤੇ ਜੁੱਤੀ ਲਾਹਲੀ। 
ਅੰਬਰਸਰ ਲੰਗਰ ਹਾਲ ਦੀਆੰ ਥਾਲੀਆੰ ਅੰਗੂ ਖੜਕਾਟ ਪਿਆ ਪਬੇ ਸਾਡੇਆਲੇ ਦਾ। ਨਿੱਕੀਆੰ ਸੋਲਨ, ਸ਼ਿਮਲੇ ਬੰਨੀੰ ਦੀਆੰ ਸੀ। ਕਹਿੰਦੀ ਰੁਕੋ ਅੰਕਲ ਕਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਤਾਇਆ ਕਹਿੰਦਾ ਕੁਸ ਨੀੰ ਚਿੱਲ ਕਰਦੇ ਆੰ ਚਿੱਲ।
ਓਦੋੰ ਬਾਅਦ ਸਾਡੇਆਲੇ ਨੇ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਬੰਨੀੰ ਨੱਕ ਨੀੰ ਕੀਤਾ.....ਪੁੱਸਲਾ ਭਮਾੰ ਏਹਨੂੰ.....ਘੁੱਦਾ

ਉੱਡਦੇ ਪੰਜਾਬ

ਮਿੱਠੇ ਹੋਣੀੰ ਕਹਿੰਦੇ ਅਕੇ ਉੱਡਦੇ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਡਰੈਕਟ ਗਾਹਲਾੰ ਕੱਢਦੇ ਨੇ। ਅਗਜਾੰਪਲ ਦੇਖ। ਆਥਣੇ ਬਾਲੀਬਾਲ ਖੇਡਦੇ ਦੇਖਿਓ ਕਦੇ, ਇੱਕ ਜਣੇ ਤੋੰ ਬਾਲ ਡਿੱਗੂ ਦੂਜੇ ਆਖਣਗੇ...ਹੀ ਭੈਣ ਦਾ ਜਾਰ, ਫੇਰੇਦੇਣਿਆੰ ਅੰਡਰਹੈੰਡ ਚੱਕਣੀ ਸੀ....ਗਾਲਤੀ ਧੀ ਦੇ ਖ਼ਸਮ ਨੇ। ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ 'ਚ ਆਪਾੰ ਫਿਲਮ ਨਾੲੋੰ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾੰ ਵੱਧ ਗਾਹਲਾੰ ਕੱਢਦੇ ਆੰ। 
ਫਿਲਮ ਦੱਸਦੀ ਆ ਨਸ਼ਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜੂੜੇ ਆਲੇ, ਸਮੱਗਲਰ ਤੇ ਮਿਲੀਭੁਗਤ ਆਲੇ ਪੁਲਸੀਏ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਦਿੱਖ ਆਲੇ ਨੇ। ਬੰਬੇ ਦੇ ਕਿਸੇ ਸਿਨਮੇ 'ਚ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਦੋਹੇੰ ਲੱਤਾੰ ਧਰੀ ਬੈਠਾ ਭਈਆ ਪਾਨ ਥੁੱਕਕੇ ਪੁੱਠੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਪੂੰਝਕੇ ਆਖੂ,"ਯੇ ਸਾਲਾ ਸਰਦਾਰ ਲੋਗ ਬਹੁਤ ਨਸਾ ਕਰਤਾ ਹੈ। 
ਦੋ ਢਾਈ ਮਹੀਨੇ ਹੋਗੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਦੂਦੂ ਦੂਦੂ ਹੋਈ ਜਾੰਦੀ ਆ ਹਾਏ ਨਸ਼ਾ, ਹਾਏ ਨਸ਼ਾ। ਹਾੰ ਹੈਗਾ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਨਸ਼ਾ। ਪਬਲਿਕ ਟੋਆਇਲਟਾੰ 'ਚ ਪਏ ਸਿਲਵਰ ਪੇਪਰ, ਝੋਲੇ 'ਚ ਪਾਏ ਪੰਪਾੰ ਅਰਗੇ ਸਰੀਰ, ਦਵਾਖਾਨਿਆੰ ਮੂਹਰੇ ਬੈਠੀ ਖੱਸੀ ਜਵਾਨੀ, ਪੀਲੇ ਭੂਕ ਚਿਹਰੇ,ਪਿੰਡ ਤੋੰ ਪੌਣਾ  ਮੀਲ ਦੂਰ ਠੇਕਿਆੰ ਤੇ ਲੱਗੀਆੰ ਲੈਨਾੰ ਦੱਸਦੀਆੰ ਕਿ ਪੰਜਾਬ 'ਚ ਨਸ਼ਾ ਹੈਗਾ। 
ਪਰ ਪੋਜ਼ੀਟਿਵ ਪੱਖ ਵੀ ਹੈਗਾ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਘੁੱਦੇ ਦੀ 3600 ਵੋਟ ਆ ਤੇ ਮੋਟਾ ਜਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਸੱਤ ਕ ਸੌ ਗੱਭਰੂ ਹੋਣਗੇ। ਦੋ ਚਾਰ ਜਣਿਆੰ ਦੀ ਸਹੁੰ ਨੀੰ ਲੈੰਦੇ ਬਾਕੀਆੰ ਬਾਰੇ ਹਿੱਕ ਠੋਕ ਕੇ ਕਹਿ ਸਕਦੇ ਆੰ ਸਾਡੇ ਕੋਈ ਚਿੱਟਾ ਪੀਣ ਜਾੰ ਗੋਲੀ ਗੱਪੇ ਆਲਾ ਕੋਈ ਹੈਨੀ। ਸਾਰਾ ਪਿੰਡ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਮੇਰੇ ਨਾ ਐਡ ਆ, ਗਵਾਹ ਆ।
ਹੱਲ ਕੀ ਆ?
ਫਿਲਮ ਤੇ ਫੇਸਬੁੱਕ ਦੋਹਾੰ ਨੇ ਨਸ਼ੇ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਹਾਈਲਾਈਟ ਕੀਤਾ। ਮੈੰ ਤੂੰ ਦੂੰਬੜ ਚੱਕੀ ਫਿਰਦੇ ਆੰ ਪਰ ਹੱਲ ਕੋਈ ਨੀੰ ਦੱਸਦਾ। ਸੜਕਨਾਮੇ ਆਲੇ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਦਾ ਨਾਵਲ 'ਖਾਕੂ ਜੇਡੁ ਨਾ ਕੋਇ' ਲਾਜ਼ਮੀ ਪੜ੍ਹਿਉ। ਡੁੱਬਦੀ ਕਿਸਾਨੀ, ਨਸ਼ੇ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਸਾਰੇ ਮਸਲਿਆੰ ਦਾ ਹੱਲ...ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਨਵਾੰ ਸਿੱਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੂ...ਜ਼ਰੂਰ ਪੜ੍ਹਿਓ....ਘੁੱਦਾ